چرا صادرات فولاد ایران سخت تر شده است؟
صادرات فولاد ایران دیگر فقط با مشکل تولید و قیمت تمام شده روبه رو نیست؛ امروز خود معامله هم به یک چالش تبدیل شده است. افزایش هزینه انرژی، محدودیت برق و گاز، دشواری نقل و انتقال پول، ریسک حمل و نقل و نااطمینانی های سیاسی، همه دست به دست هم داده اند تا فروش آهن در بازارهای خارجی سخت تر از گذشته شود.
مسئله مهم تر اینجاست که اگر این شرایط ادامه پیدا کند، خطر فقط کاهش موقت صادرات نیست؛ بازارهای صادراتی ایران ممکن است به تدریج در اختیار رقبای منطقه ای قرار بگیرند.
چه عواملی باعث چالش های صادرات فولاد ایران است؟
سال ها یکی از مزیت های اصلی فولاد ایران، هزینه نسبتا پایین انرژی و دسترسی به مواد اولیه بود. همین مزیت کمک کرد فولادساز ایرانی در بازارهای منطقه ای، مخصوصا در صادرات شمش، میلگرد، اسلب و سایر محصولات فولادی، قدرت رقابت پیدا کند.
اما امروز معادله عوض شده است. تولیدکننده ایرانی با چند هزینه همزمان روبه رو است:
- افزایش هزینه گاز و برق
- محدودیت انرژی و کاهش تولید
- افزایش هزینه حمل و نقل
- ریسک های سیاسی و امنیتی
- دشواری مبادلات بانکی و تسویه پول
- افزایش ریسک تامین مواد اولیه
- رقابت شدیدتر تولیدکنندگان منطقه ای
در چنین شرایطی، حتی اگر قیمت آهن آلات ایران روی کاغذ پایین باشد، لزوما به این معنی نیست که برای مشتری خارجی بهترین گزینه است.
خریدار خارجی فقط قیمت نمی خرد؛ اطمینان معامله، استمرار تامین، زمان تحویل و امکان تسویه مطمئن هم بخشی از قیمت واقعی فولاد است.
مشکل صادرات فولاد ایران چیست؟
وقتی درباره صادرات فولاد ایران صحبت می کنیم، معمولا اولین چیزی که به ذهن می رسد تحریم است. اما امروز مسئله پیچیده تر از این حرف هاست.
اظهارات اخیر رئیس انجمن فولاد اصفهان درباره دشواری مبادلات بانکی و نبود سازوکار رسمی اعتبار، یک نکته مهم را نشان می دهد: ممکن است تولیدکننده محصول داشته باشد، مشتری هم داشته باشد، اما مسیر مطمئن معامله و دریافت پول وجود نداشته باشد.
این یعنی مشکل صادرات از خود کارخانه عبور کرده و به حلقه تجارت رسیده است.
در یک بازار رقابتی، اگر مشتری خارجی مجبور باشد برای خرید آهن آلات ایرانی از واسطه های بیشتر استفاده کند، ریسک وصول پول را بپذیرد یا زمان بیشتری برای تسویه منتظر بماند، طبیعی است که بخشی از این مشتریان به سمت تامین کننده ای بروند که معامله ساده تر و قابل پیش بینی تری دارد.
این همان نقطه ای است که باید جدی گرفته شود.
قیمت شمش صادراتی ایران چه چیزی را نشان می دهد؟
بازار شمش یکی از بهترین جاها برای دیدن فشار موجود بر صادرات فولاد ایران است.
در گزارش های اخیر بازار، قیمت های صادراتی شمش ایران در محدوده 400 تا 410 دلار به ازای هر تن FOB قرار گرفته است.
گزارش های بازار همچنین از کاهش قیمت پیشنهادی خریداران در مقاطع اخیر خبر داده اند؛ موضوعی که با افزایش هزینه حمل و ریسک های امنیتی منطقه بی ارتباط نیست.
SMM نیز پیش تر گزارش کرده بود که پیشنهادهای صادراتی شمش ایران در محدوده 410 تا 420 دلار قرار داشت، اما خریداران به دلیل افزایش هزینه حمل دریایی و ریسک های امنیتی، پیشنهادهای پایین تری در محدوده 400 تا 405 دلار مطرح کرده بودند.
اینجا مسئله فقط چند دلار کاهش قیمت نیست.
وقتی هزینه تولید بالا می رود و همزمان خریدار برای محصول فولادی قیمت پایین تری پیشنهاد می دهد، فشار مستقیما روی حاشیه سود تولیدکننده می نشیند.
یعنی فولادساز از یک طرف گران تر تولید می کند و از طرف دیگر نمی تواند به همان اندازه قیمت فروش را بالا ببرد.
انرژی؛ همان مزیتی که دارد به نقطه ضعف تبدیل می شود
فولاد ایران به برق و گاز وابستگی بالایی دارد. واحدهای احیای مستقیم و کوره های قوس الکتریکی بدون انرژی پایدار نمی توانند با ظرفیت اقتصادی فعالیت کنند.
مشکل فقط توقف خط تولید نیست.
وقتی کارخانه به دلیل محدودیت برق یا گاز متوقف می شود، بسیاری از هزینه های ثابت همچنان باقی می مانند. حقوق نیروی انسانی، استهلاک، هزینه مالی، نگهداری تجهیزات و هزینه های سربار متوقف نمی شوند.
بنابراین محدودیت انرژی دو ضربه همزمان وارد می کند: تولید کمتر + هزینه تمام شده بالاتر
هشدارهای اخیر درباره از دست رفتن مزیت انرژی فولاد ایران نیز دقیقا از همین زاویه اهمیت دارد. اگر انرژی ارزان و پایدار، که سال ها یکی از مزیت های صنعت فولاد کشور بوده، تضعیف شود، بخشی از مزیت رقابتی صادراتی ایران نیز از بین می رود.
این موضوع برای ایران حساس تر است، چون رقبای منطقه ای مانند کشورهای حوزه خلیج فارس در حال توسعه زیرساخت های انرژی و صادراتی خود هستند.
خطر اصلی؛ کاهش صادرات یا از دست رفتن مشتری؟
از نگاه یک فعال بازار، این دو اتفاق یکی نیستند.
کاهش صادرات ممکن است موقتی باشد. اما از دست دادن مشتری می تواند سال ها اثر خود را نشان دهد.
فرض کنید یک خریدار فولاد در عراق، ارمنستان یا گرجستان، به دلیل مشکل تسویه یا بی ثباتی در تامین، به سراغ فروشنده دیگری برود.
اگر آن فروشنده بتواند:
- محصول را منظم تحویل دهد
- پرداخت را ساده تر انجام دهد
- زمان تحویل مشخص داشته باشد
- قرارداد بلندمدت ببندد
طبیعی است که بازگرداندن آن مشتری به ایران، بعدا کار ساده ای نخواهد بود.
بازار صادراتی فقط یک محل فروش نیست؛ رابطه تجاری، اعتماد، مسیر حمل و سابقه همکاری هم بخشی از بازار هستند.
به همین دلیل، افت صادرات اگر طولانی شود، می تواند به فرسایش تدریجی بازارهای سنتی ایران منجر شود.
مشکل صادرات چگونه به قیمت آهن در بازار داخل می رسد؟
این قسمت برای بازار آهن بسیار مهم است.
وقتی فروش خارجی دشوار می شود، بخشی از محصولی که قرار بود صادر شود ممکن است به بازار داخلی برگردد. در ظاهر، این اتفاق باید به افزایش عرضه و کاهش قیمت کمک کند.
اما بازار آهن به این سادگی عمل نمی کند.
همزمان قیمت انرژی، مواد اولیه، حمل و نقل و ارز نیز روی هزینه تولید اثر دارند. به همین دلیل ممکن است عرضه داخلی بالا برود، اما قیمت آهن به دلیل رشد هزینه ها و کاهش ارزش پول ملی همچنان در برابر افت مقاومت کند.
همین رفتار را در مرداد نیز دیدیم؛ بازاری که از سمت تقاضا کم رمق بود، اما قیمت ها به دلیل هزینه تولید، نرخ ارز و تغییرات بورس کالا به راحتی عقب نشینی نکردند.
حتی در بورس کالا نیز در هفته های اخیر معاملات قابل توجهی برای محصولات فولادی ثبت شده است.
بنابراین تاثیر صادرات بر بازار داخلی را باید در کنار هزینه تولید و رفتار بورس کالا دید، نه به صورت جداگانه.
سه فشار همزمان روی فولاد ایران
| فشار اصلی | اتفاقی که در صنعت می افتد | اثر نهایی |
| انرژی | رشد هزینه و محدودیت تولید | کاهش حاشیه سود |
| تجارت و بانک | سخت شدن تسویه و افزایش ریسک معامله | کاهش توان صادرات |
| حمل و ریسک سیاسی | افزایش هزینه و نااطمینانی | کاهش جذابیت محصول ایران |
این سه عامل وقتی همزمان رخ می دهند، فشار بسیار بیشتری نسبت به زمانی ایجاد می کنند که فقط یکی از آنها وجود داشته باشد.
اگر شرایط ادامه پیدا کند، بازار فولاد به کدام سمت می رود؟
اگر مشکلات انرژی، بانکی و حمل و نقل در همین سطح ادامه پیدا کنند، انتظار من از بازار، یک شوک ناگهانی نیست؛ بلکه فرسایش تدریجی قدرت رقابت فولاد ایران است.
- اول حاشیه سود کارخانه ها تحت فشار قرار می گیرد.
- بعد صادرکننده برای حفظ مشتری مجبور می شود تخفیف بیشتری بدهد.
- سپس بخشی از بازارهای صادراتی به سمت تامین کننده های جایگزین می رود.
- در مرحله بعد، محصول بیشتری وارد بازار داخلی می شود؛ بازاری که خودش با ضعف تقاضا روبه رو است.
در چنین شرایطی، فشار روی نقدینگی و سودآوری فولادساز بیشتر می شود.
اما این روند لزوما به معنی ریزش شدید قیمت آهن نیست. اگر همزمان نرخ ارز و هزینه تولید بالا بماند، ممکن است بازار همچنان با همان پدیده ای روبه رو باشد که در ماه های اخیر دیده ایم: تقاضای ضعیف، اما قیمت های مقاوم.
آینده صادرات فولاد ایران به چه چیزی وابسته است؟
به نظر من، آینده صادرات فولاد ایران را فقط با یک متغیر نمی توان سنجید.
چهار شاخص را باید همزمان دنبال کرد:
- وضعیت برق و گاز صنایع فولادی
- مسیر قیمت شمش صادراتی ایران
- شرایط حمل و نقل و ریسک های منطقه ای
- امکان تسویه و انجام معاملات خارجی
اگر این چهار حلقه بهتر شوند، صادرات فولاد ایران می تواند دوباره قدرت بگیرد.
اما اگر فقط تولید افزایش پیدا کند و زیرساخت تجارت اصلاح نشود، رسیدن به اهداف بالاتر تولید لزوما به معنی فروش بیشتر نخواهد بود.
صنعت فولاد زمانی قدرتمند است که بتواند هم تولید کند، هم رقابتی تولید کند و هم محصولش را با اطمینان بفروشد.
جمع بندی
واقعیت بازار امروز این است که فولاد ایران از چند طرف تحت فشار قرار گرفته است.
در چنین شرایطی، صادرات فولاد ایران صرفا با افزایش ظرفیت تولید نجات پیدا نمی کند.
ما باید زنجیره را کامل ببینیم:
انرژی → تولید → هزینه → صادرات → دریافت پول → حفظ مشتری → بازار داخلی
اگر یکی از این حلقه ها از کار بیفتد، اثر آن دیر یا زود به کل بازار فولاد منتقل می شود.
برای فعال بازار نیز همین موضوع اهمیت دارد. کسی که امروز فقط قیمت آهن را نگاه می کند، بخشی از داستان را می بیند. برای تصمیم بهتر درباره خرید آهن باید نرخ ارز، بورس کالا، هزینه انرژی، صادرات شمش و وضعیت بازارهای منطقه ای را هم کنار هم گذاشت.
در آهن123 نیز نگاه ما به بازار آهن فقط قیمت لحظه ای نیست. مسیر صادرات، هزینه تولید، انرژی، بورس کالا و اتفاقات بازار جهانی را کنار هم می گذاریم تا تصویر واقعی تری از آینده قیمت آهن و صنعت فولاد ایران داشته باشیم.
منابع و داده های مورد استفاده
گزارش های بازار SMM درباره شمش صادراتی ایران، هزینه حمل و ریسک های امنیتی منطقه
گزارش بازار منطقه و قیمت های صادراتی محصولات فولادی ایران
گزارش های بازار شمش صادراتی ایران و محدوده 400 تا 410 دلار FOB در اواخر مرداد 1405
