کمبود مواد اولیه فولادسازی و گره واردات پشت درهای گمرک
به گزارش خبری آهن 123، در ادامه تحلیل ها و خبرهای مربوط به چالش ها و نوسانات اخیر بازار آهن و فولاد، محدودیت های انرژی، رکود تقاضا و افت و خیزهای بازار در سایه ابهام های سیاسی و اقتصادی و وضعیت نه جنگ نه صلح کشور، همچنین بسته بودن تنگه هرمز و محاصره آمریکا، با وجود همه اینها یکی از مهم ترین خطرات پیش روی صنعت آهن و فولاد، اختلال در واردات مواد اولیه و تجهیزات مورد نیاز است.
مسئله ای که بی ارتباط با فشارهای بیرونی علیه ایران نیست؛ موضوعی که در ظاهر شاید یک مسئله اداری و ارزی به نظر برسد، اما در عمل بر کل زنجیره فولاد اثر گذاشته است.
گزارش های فعالان اقتصادی نشان می دهد مشکلاتی مانند ثبت سفارش، محدودیت های وارداتی، کمبود بعضی از اقلام ضروری و رسوب مواد اولیه در گمرک، بر حجم عرضه و قیمت آهن و همچنین همه صنایع پایین دستی این صنعت اثر گذاشته است.
در شرایطی که بخش مهمی از فولادسازی کشور در سال های گذشته تلاش کرده وابستگی خود را به آنچه منابع ارزی دولتی نامیده می شود کم کند، انتظار می رود فرایند واردات مواد اولیه و تجهیزاتی که نیاز دارد از محل ارز حاصل از صادرات، با سهولت بیشتری انجام شود. اما آنچه در ماه های گذشته دیدیم، تصویری کاملا متفاوت از واقعیت را نشان می داد.
کمبود مواد اولیه فولادسازی و توقف در ثبت سفارش
بر اساس اظهارات فعالان اقتصادی صنعت آهن و فولاد، از نیمه اسفند ماه سال گذشته که همزمان با شروع جنگ 40 روزه بود تا همین هفته های اخیر، بسیاری از شرکت های فولادسازی عملا امکان ثبت سفارش واردات را با ارز صادراتی خود نداشتند.
این یعنی توقف فرایندی که بخش مهمی از تامین مواد مصرفی و قطعات مورد نیاز خطوط تولید را بر عهده دارد.
نکته قابل توجه اینجاست که شرکت ها نه متقاضی ارز دولتی هستند و نه فشاری بر منابع ارزی وارد می کنند، بلکه از منابع ارزی حاصل از صادرات خود برای تامین نیازهایشان استفاده می کنند.
یعنی همان ارزی که با صادرات صنعت آهن و فولاد به دست آمده، قرار است صرف تامین نیازهای این صنعت شود. با این حال، پیچیدگی ها و محدودیت های موجود، عملا واردات را با وقفه چند ماهه مواجه کرده است. در صنعتی که برنامه ریزی مستمر برای تامین مواد اولیه انجام می شود، چنین وقفه هایی آثار خود را نه فقط در کوتاه مدت، بلکه در بلندمدت هم نشان می دهد.
چرا کمبود مواد اولیه فولادسازی فقط یک مشکل ساده نیست؟
شاید در نگاه اول حذف یا محدود شدن واردات مواد اولیه چندان مهم به نظر نرسد، اما واقعیت چیز دیگری است. فولاد و آهن با یک دستور ساده جلو نمی روند که امروز بگوییم نباشد، فردا درست می شود؛ نه، اینجا با زنجیره تولید طرفیم، نه با یک کارگاه دو نفره.
بسیاری از محصولات فولادی به آلیاژهایی وابسته اند که تولید آنها در داخل یا ممکن نیست، یا از نظر کیفی پاسخگوی صنعت بزرگ آهن و فولاد ایران نیست. این وابستگی در نهایت خود را در بازار محصولات نهایی نشان می دهد و بر حتی کاهش قیمت میلگرد در روزهای آینده اثر می گذارد.
فروسیلیکو منگنز یکی از همین مواد است که در تولید فولادهای آلیاژی و محصولات با ارزش افزوده بالاتر نقش دارد. کمبود همین ماده، اختلال های زنجیره ای به وجود می آورد. این فقط یک محدودیت تجاری ساده نیست، بلکه بر ظرفیت، کیفیت و استمرار تولید اثر می گذارد.
گمرک، ترخیص و فشار مضاعف بر تولیدکننده
اهمیت این مسئله زمانی بیشتر می شود که محموله های وارداتی بعد از ورود به کشور هم با مشکل ترخیص مواجه می شوند. این وضعیت نه فقط هزینه های تولید را بالا می برد و به تولیدکننده فشار وارد می کند، بلکه سرمایه در گردش را هم تحت تاثیر قرار می دهد.
در چنین شرایطی تولیدکننده ناچار است یا ظرفیت تولید را کاهش دهد یا هزینه های اضافی را بر قیمت محصولات نهایی منتقل کند. حتی در بعضی موارد، مسئله تعدیل نیرو برای کنترل بودجه هم مطرح می شود. در هر دو حالت، بازار زیان می بیند و مصرف کننده آسیب می بیند. این فشار فقط محدود به یک محصول خاص نیست و حتی بر کالاهایی مثل قیمت نبشی و ناودانی هم اثر می گذارد.
نشانه های کمبود مواد اولیه فولادسازی در بورس کالا
این مسئله به وضوح در بورس کالا هم قابل مشاهده است. معاملات زنجیره فولاد در هفته گذشته با رفتاری متفاوت و حتی متضاد همراه بوده است. افزایش عرضه در بازار محصولات فولادی باعث افت قیمت ها و کاهش رقابت میان خریداران شده، در حالی که محدودیت عرضه در بازار آهن اسفنجی و مواد اولیه ای مثل فروسیلیکو منگنز به رشد نرخ انجامیده است.
این واگرایی نشان می دهد بخشی از زنجیره فولاد تحت تاثیر عوامل خاص خود حرکت می کند. به طوری که در محصولات نهایی فشار فروش دیده می شود، اما در بخش مواد اولیه همچنان با مشکل جدی کمبود عرضه و رقابت برای تامین روبه رو هستیم؛ همان عاملی که رشد قیمت ها را رقم می زند. تداوم این روند بر حاشیه سود فولادسازان و چشم انداز معاملات بورس کالا در هفته های آینده هم اثر می گذارد.
سایه کاهش عرضه بر بازار آهن
هرچند آثار این محدودیت ها هنوز به طور کامل در بازار آهن و به طور مشخص در بورس کالا نمایان نشده است، اما تجربه سال های گذشته چیز دیگری می گوید. فولادسازان در ماه های اخیر و احتمالا در ماه های آینده با محدودیت ها و مشکلات قطعی برق هم مواجه اند؛ مسئله ای که افزایش هزینه های تولید را در پی دارد. حالا بحران تامین مواد اولیه را هم به این چالش ها اضافه کنید تا تصویر روشن تر شود.
در چنین شرایطی، کاهش تولید برخی از گریدهای خاص فولادی و محصولات آلیاژی اصلا دور از انتظار نیست. برای خریداران بازار آهن و فولاد، این فقط یک خبر صنعتی نیست؛ یک سیگنال مهم برای ارزیابی روندهای آینده بازار است. کاهش تولید در بخش های بالادستی در ماه های آینده قطعا بر موجودی انبارها، میزان عرضه در بورس و در نهایت بر قیمت آهن اثر می گذارد.
به ویژه اینکه بخشی از صنایع مصرف کننده فولاد و محصولات آن، به طور کامل به آلیاژها وابسته اند و هرگونه اختلال در تامین این مواد، به سایر بخش های زنجیره هم سرایت می کند. به زبان ساده تر، وقتی ماده اولیه نرسد، مشکل در همان نقطه متوقف نمی شود؛ کل مسیر را درگیر می کند.
تناقض در حمایت از تولید
آنچه این روزها بیش از هر چیز جلب توجه می کند، تناقض میان اهداف اعلام شده برای حمایت از تولید و موانعی است که در عمل پیش روی تولیدکننده قرار گرفته است. صنعت آهن و فولاد از ارزآورترین صنایع کشور محسوب می شود و بخش قابل توجهی از صادرات غیرنفتی ایران به این بازار اختصاص دارد.
بنابراین هر تصمیمی که فرایند تامین مواد اولیه این صنعت را مختل کند، فقط محدود به کارخانه های فولادی نمی ماند و اثر آن در اشتغال، صادرات، درآمد ارزی و صنایع پایین دستی هم دیده می شود.
بازار آهن آلات ایران اکنون در موقعیتی قرار گرفته که بیش از هر زمان دیگری به ثبات و مدیریت در سیاست گذاری نیاز دارد. فعالان بازار طی دو سال گذشته بارها با شوک ناشی از محدودیت های انرژی، افزایش قیمت دلار، تغییر مقررات و تنش های مختلف روبه رو شدند؛ عواملی که بر روند عرضه و تقاضا و حتی محصولاتی مانند قیمت تیرآهن هم اثر گذاشته است. حالا اضافه شدن بحران واردات مواد اولیه، ابهام و نوسان را بیشتر کرده است.
جمع بندی
در سناریویی که عرضه افت پیدا کند و فشار قیمتی بالا برود، نتیجه چیزی جز یک بازی باخت باخت برای تولیدکننده و مصرف کننده نیست. کمبود مواد اولیه فولادسازی مسئله ای نیست که بتوان آن را صرفا یک اختلال کوتاه مدت یا یک مانع اداری دانست. این بحران، اگر ادامه پیدا کند، می تواند بر تولید، قیمت، اشتغال، صادرات و کل زنجیره بازار آهن و فولاد اثر بگذارد.
به همین دلیل، رفع مشکل تامین و ترخیص مواد اولیه در ماه های پیش رو برای بازار آهن و فولاد، یک ضرورت جدی است. چون اگر این گره باز نشود، بازار با موج تازه ای از کاهش عرضه و فشار قیمتی مواجه می شود؛ و آن وقت دیگر همه می پرسند چه شد که باز هم دیر فهمیدیم، در حالی که زنگ خطر از مدت ها قبل به صدا درآمده بود.
برای رصد لحظه ای اخبار آهن و فولاد سایت آهن یک دو سه را دنبال کنید.
