پایان مزیت انرژی ارزان فولاد ایران؛ زنگ خطر برای آینده بازار آهن
سال هاست فعالان بازار آهن یک جمله را زیاد شنیده اند: «فولاد ایران به دلیل انرژی ارزان توان رقابت دارد.» این جمله تا همین چند سال قبل واقعیت مهمی در صنعت فولاد کشور بود.
دسترسی مناسب به گاز طبیعی و برق با هزینه پایین باعث شده بود بسیاری از کارخانه های فولادی بتوانند محصول خود را با قیمت رقابتی تولید کنند و در بازار داخلی و صادراتی حضور داشته باشند.
اما امروز شرایط تغییر کرده است. دیگر فقط قیمت سنگ آهن، نرخ دلار یا میزان تقاضا نیست که آینده بازار فولاد را تعیین می کند. انرژی به یکی از مهم ترین متغیرهای تاثیرگذار بر تولید، قیمت تمام شده و حتی قیمت آهن تبدیل شده است.
تجربه سال های اخیر بازار نشان داده است وقتی برق و گاز یک کارخانه فولادی محدود می شود، اثر آن فقط در همان کارخانه باقی نمی ماند. کاهش تولید آهن اسفنجی، افت تولید فولاد میانی، کاهش عرضه شمش و محدود شدن محصولات نهایی، در نهایت روی کل زنجیره آهن اثر می گذارد.
اما یک نکته مهم وجود دارد؛ کاهش تولید همیشه به معنی علت افزایش شدید قیمت آهن نیست.
بازار آهن زمانی رشد می کند که کاهش عرضه با تقاضای واقعی همراه شود. اگر بازار در رکود باشد و قدرت خرید پایین باشد، فشار اصلی ابتدا روی تولیدکننده و حاشیه سود کارخانه ها قرار می گیرد.
انرژی؛ مزیتی که به چالش صنعت فولاد تبدیل شد
اگر به گذشته صنعت فولاد ایران نگاه کنیم، بخش بزرگی از توسعه این صنعت بر پایه دسترسی به منابع انرژی شکل گرفته است.
فولاد یک صنعت انرژی بر است. تولید هر تن فولاد از مرحله احیای سنگ آهن تا ذوب و نورد، نیازمند مصرف قابل توجه برق و گاز است.
در ایران، فناوری احیای مستقیم که در بسیاری از کارخانه ها استفاده می شود، وابستگی بالایی به گاز طبیعی دارد. به همین دلیل سال ها دسترسی به گاز ارزان یکی از پایه های اصلی مزیت رقابتی فولاد ایران بود.
اما افزایش مصرف انرژی در کشور، رشد هزینه تامین برق و گاز و ناترازی موجود باعث شده این مزیت تاریخی تحت فشار قرار بگیرد.
امروز سوال اصلی صنعت فولاد این نیست که چه میزان ظرفیت تولید ایجاد کرده ایم؛ سوال اصلی این است که چه مقدار از این ظرفیت در شرایط واقعی انرژی می تواند فعال بماند.
کاهش تولید فولاد؛ اولین نشانه فشار انرژی
داده های منتشر شده از وضعیت تولید فولاد نشان می دهد محدودیت انرژی تاثیر خود را بر زنجیره تولید گذاشته است.
در بخش هایی از زنجیره فولاد، کاهش تولید فولاد میانی، افت تولید آهن اسفنجی و کاهش تولید برخی محصولات فولادی دیده شده است.
این موضوع اهمیت زیادی دارد، زیرا فولاد میانی و آهن اسفنجی خوراک اصلی بسیاری از واحدهای پایین دستی هستند.
وقتی تولید در بخش بالادست کاهش پیدا می کند، اثر آن با فاصله زمانی به بازار محصولات نهایی مانند میلگرد، تیرآهن و ورق فولادی منتقل می شود.
مسیر اثرگذاری معمولا به این شکل است.
| عامل | نتیجه مستقیم | اثر در بازار |
| محدودیت برق کارخانه ها | کاهش ظرفیت تولید | کاهش عرضه واقعی |
| محدودیت گاز | کاهش تولید آهن اسفنجی و فولاد میانی | فشار بر زنجیره تولید |
| افزایش هزینه انرژی | رشد هزینه تمام شده | کاهش حاشیه سود |
| کاهش سودآوری | کاهش انگیزه تولید | تغییر رفتار فروشندگان |
چرا افزایش هزینه تولید همیشه باعث افزایش قیمت آهن نمی شود؟
یکی از اشتباهاتی که در تحلیل قیمت آهن آلات زیاد دیده می شود این است که تصور کنیم هر افزایش هزینه ای باید مستقیما باعث رشد قیمت شود.
اما بازار واقعی اینگونه عمل نمی کند.
در بازار آهن، قیمت نتیجه برخورد چند عامل مختلف است:
- هزینه تولید
- میزان عرضه
- تقاضای واقعی
- موجودی انبارها
- نقدینگی بازار
- شرایط صادرات
فرض کنید یک کارخانه فولادی به دلیل افزایش هزینه برق و گاز، هزینه تولید بالاتری پیدا کند. اگر بازار مصرف فعال باشد، این هزینه می تواند به قیمت نهایی منتقل شود.
اما اگر بازار در رکود باشد و خریدار توان خرید نداشته باشد، کارخانه نمی تواند تمام افزایش هزینه را روی قیمت محصول اعمال کند.
در این شرایط، قیمت آهن ممکن است رشد محدودی داشته باشد، اما فشار اصلی روی سود تولیدکننده باقی می ماند.
این همان شرایطی است که امروز بخش زیادی از بازار آهن ایران با آن روبه رو است؛ یعنی از یک طرف کاهش عرضه و افزایش هزینه، و از طرف دیگر ضعف تقاضا.
تاثیر ناترازی انرژی بر خرید آهن و رفتار بازار
برای خریداران آهن، شرایط جدید یک پیام مهم دارد؛ دیگر نگاه کردن فقط به قیمت روز آهن کافی نیست.
کسی که قصد خرید آهن دارد باید بداند پشت یک عدد قیمت چه اتفاقی در حال رخ دادن است.
ممکن است امروز قیمت یک محصول تغییر زیادی نکرده باشد، اما کاهش تولید کارخانه ها باعث شود در هفته های آینده تامین همان محصول سخت تر شود.
از طرف دیگر، ممکن است قیمت یک محصول بالا برود اما دلیل آن افزایش واقعی تقاضا نباشد؛ بلکه کاهش حجم معاملات و کم شدن عرضه باعث تغییر میانگین قیمت شده باشد.
به همین دلیل فعالان حرفه ای بازار، علاوه بر قیمت آهن، مواردی مانند میزان عرضه کارخانه ها، وضعیت انرژی، موجودی بازار و روند معاملات را بررسی می کنند.
فولاد ایران برای حفظ رقابت به چه مسیری باید برود؟
واقعیت این است که دوران رقابت فقط با انرژی ارزان در صنعت فولاد رو به پایان است.
کشورهایی که در بازار جهانی فولاد موفق هستند، فقط به دنبال تولید بیشتر نیستند؛ آنها روی کاهش مصرف انرژی، فناوری جدید و تولید محصولات با ارزش افزوده بالاتر تمرکز کرده اند.
صنعت فولاد ایران نیز برای حفظ جایگاه خود نیاز دارد چند مسیر را جدی تر دنبال کند:
افزایش بهره وری انرژی
کاهش مصرف برق و گاز به ازای هر تن فولاد یکی از مهم ترین اقدامات آینده است.
کارخانه ای که بتواند با انرژی کمتر همان مقدار محصول تولید کند، در بازار رقابتی قدرت بیشتری خواهد داشت.
حرکت به سمت محصولات با ارزش افزوده بالاتر
فروش محصولات پایه فولادی، صنعت را بیشتر در معرض نوسانات قیمت جهانی قرار می دهد.
توسعه تولید محصولات تخصصی تر، ورق های با کیفیت بالاتر و محصولات نهایی می تواند وابستگی به مزیت انرژی را کاهش دهد.
تکمیل زنجیره ارزش فولاد
هرچه زنجیره تولید کامل تر باشد، ارزش اقتصادی بیشتری در داخل صنعت باقی می ماند.
تولید صرف شمش یا محصولات اولیه، آسیب پذیری بیشتری در برابر تغییر هزینه ها ایجاد می کند.
توسعه صادرات هدفمند
بازار داخلی همیشه نمی تواند تمام ظرفیت تولید فولاد کشور را جذب کند.
اما صادرات موفق نیازمند کاهش هزینه، کیفیت مناسب و شناخت دقیق بازارهای هدف است.
آینده بازار آهن ایران در صورت ادامه شرایط فعلی
اگر محدودیت انرژی ادامه پیدا کند و سرمایه گذاری جدی برای افزایش بهره وری انجام نشود، احتمال دارد بازار فولاد ایران با چند تغییر مهم روبه رو شود.
کاهش تولید واقعی نسبت به ظرفیت اسمی، افزایش هزینه تولید، فشار بر صادرات و تغییر رفتار فروشندگان از مهم ترین پیامدهای احتمالی خواهد بود.
در چنین شرایطی، قیمت آهن بیشتر از گذشته به عوامل تولید وابسته می شود. یعنی علاوه بر دلار و قیمت جهانی فولاد، میزان دسترسی کارخانه ها به برق و گاز نیز نقش مهمی در تعیین قیمت خواهد داشت.
البته این به معنی پایان فرصت های صنعت فولاد ایران نیست. ایران همچنان دارای منابع سنگ آهن، تجربه تولید، نیروی انسانی متخصص و موقعیت جغرافیایی مناسب برای صادرات است.
اما مزیت آینده دیگر فقط داشتن انرژی ارزان نیست؛ مزیت آینده، تولید هوشمند، کاهش هزینه و ایجاد ارزش افزوده است.
جمع بندی
صنعت فولاد ایران وارد مرحله ای شده که باید از مدل قدیمی «تولید بر پایه انرژی ارزان» فاصله بگیرد.
ناترازی برق و گاز نشان داده است که اتکا به انرژی ارزان دیگر نمی تواند تنها پایه رقابت باشد.
آینده بازار آهن به کارخانه هایی تعلق دارد که بتوانند مصرف انرژی را کاهش دهند، فناوری خود را ارتقا دهند و محصولات ارزشمندتری تولید کنند.
برای فعالان بازار نیز یک نکته مهم وجود دارد؛ تحلیل قیمت آهن بدون توجه به شرایط تولید و انرژی دیگر تصویر کاملی از بازار ارائه نمی دهد.
در آهن123 تلاش می کنیم علاوه بر ارائه اطلاعات مربوط به قیمت آهن و شرایط خرید آهن، روندهای پنهان بازار فولاد ایران و جهان را بررسی کنیم تا فعالان این حوزه بتوانند تصمیم های دقیق تر و اقتصادی تری برای خرید، فروش و سرمایه گذاری در بازار آهن داشته باشند.
