اختلال صادرات فولاد ایران در خلیج فارس؛ وقتی مسیر تحویل به عامل جدید قیمت آهن تبدیل شد
بازار صادرات فولاد ایران در شرایطی وارد مرحله جدیدی شده است که مسئله اصلی دیگر فقط قیمت فروش یا میزان تقاضای مشتریان خارجی نیست؛ بلکه امکان تحویل محموله به مقصد به یکی از مهم ترین عوامل تعیین کننده تبدیل شده است.
تشدید تنش های نظامی در خلیج فارس و افزایش ریسک عبور کشتی ها از مسیر تنگه هرمز باعث شده صادرکنندگان فولاد ایران با چالش جدیدی روبرو شوند. گزارش های بازار نشان می دهد برخی محموله های بارگیری شده با بیلت و سنگ آهن با تاخیر در خروج مواجه شده اند و افزایش هزینه حمل، بیمه جنگی و مسیرهای جایگزین، مستقیما روی قیمت واقعی فولاد صادراتی اثر گذاشته است.
این شرایط یک تغییر مهم در بازار آهن ایجاد کرده است. در گذشته قیمت فولاد صادراتی ایران بیشتر بر اساس نرخ جهانی، هزینه تولید و میزان تقاضا تعیین می شد، اما اکنون ریسک تحویل نیز به بخشی از معادله قیمت تبدیل شده است. به همین دلیل ممکن است بین قیمت اعلامی FOB و ارزش واقعی یک محموله تحویل شده در مقصد اختلاف بیشتری ایجاد شود.
اختلال صادرات فولاد ایران چگونه شکل گرفت؟
بر اساس گزارش های منتشر شده، طی هفته های اخیر بخشی از محموله های صادراتی فولاد ایران که از بنادر کشور بارگیری شده اند، با مشکل در ادامه مسیر مواجه شده اند. برخی گزارش ها از توقف تعدادی از شناورها و بازگشت آنها به آب های ایران خبر می دهند.
در چنین شرایطی، صادرکننده با یک مسئله جدید روبرو است. فروش محصول دیگر تنها به معنای توافق روی قیمت نیست؛ بلکه خریدار خارجی باید از امکان دریافت کالا، زمان تحویل و هزینه نهایی حمل اطمینان داشته باشد.
برای بازار فولاد، این موضوع اهمیت زیادی دارد، زیرا محصولات فولادی ایران مانند بیلت، اسلب و سنگ آهن بخش مهمی از صادرات خود را از مسیر دریایی انجام می دهند. هرگونه اختلال در این مسیر می تواند هزینه معامله را افزایش دهد، حتی اگر قیمت پایه فولاد در بازار جهانی تغییر زیادی نکند.
قیمت فولاد صادراتی دیگر فقط قیمت کالا نیست
یکی از مهم ترین تغییرات ایجاد شده در بازار، افزایش فاصله میان قیمت اسمی صادراتی و قیمت واقعی تحویل کالا است.
آخرین معاملات صادراتی بیلت ایران برای تحویل اواخر سپتامبر در محدوده 410 تا 412 دلار به ازای هر تن FOB گزارش شده است. در مقابل، قیمت بیلت تحویل انبار کارخانه نورد در امارات حدود 465 تا 480 دلار اعلام شده است.
این اختلاف را نمی توان فقط به عنوان حاشیه سود یا اختلاف بازارها در نظر گرفت. بخشی از این فاصله مربوط به هزینه هایی است که در شرایط عادی کمتر دیده می شوند:
| عامل موثر | وضعیت فعلی | اثر احتمالی بر بازار |
| هزینه حمل دریایی | افزایش یافته | بالا رفتن قیمت تمام شده محموله |
| بیمه ریسک جنگی | افزایش یافته | کاهش جذابیت صادرات برای خریدار |
| زمان تحویل | با عدم قطعیت همراه شده | افزایش احتیاط مشتریان |
| مسیر صادرات | نیازمند بررسی گزینه های جایگزین | افزایش هزینه و پیچیدگی معامله |
در واقع بازار به سمت شرایطی حرکت کرده که «مسیر انتقال کالا» بخشی از ارزش اقتصادی فولاد محسوب می شود.
افزایش هزینه حمل چگونه به قیمت آهن منتقل می شود؟
اختلال در حمل دریایی فقط یک مشکل لجستیکی نیست؛ زیرا هزینه های حمل در نهایت به قیمت نهایی کالا منتقل می شوند.
بر اساس اطلاعات موجود، هزینه حمل کشتی های پانامکس برای انتقال سنگ آهن به چین حدود 38 تا 40 دلار به ازای هر تن، حمل بیلت به جنوب شرق آسیا با کشتی های سوپرامکس حدود 42 تا 45 دلار و مسیرهای مدیترانه حدود 45 تا 50 دلار گزارش شده است.
این هزینه ها بدون در نظر گرفتن هزینه توقف کشتی، دموراژ و سایر هزینه های جانبی هستند.
برای خریدار خارجی، افزایش هزینه حمل به معنای کاهش جذابیت خرید از یک مبدا خاص است. در نتیجه ممکن است خریدار درخواست تخفیف بیشتری داشته باشد یا به دنبال تامین کننده جایگزین برود.
از طرف دیگر، صادرکننده نیز نمی تواند همیشه این افزایش هزینه را به طور کامل در قیمت فروش جبران کند، زیرا بازار جهانی فولاد همچنان با ضعف تقاضا مواجه است.
نتیجه این وضعیت می تواند کاهش حجم معاملات همراه با افزایش هزینه واقعی هر معامله باشد.
تاثیر اختلال صادرات فولاد بر بازار داخلی ایران
اثر این اتفاق فقط به بازار صادرات محدود نمی شود. زنجیره فولاد ایران به صورت مستقیم و غیر مستقیم از شرایط صادرات تاثیر می گیرد.
اگر اختلال صادرات باعث شود بخشی از محصولات صادراتی به بازار داخلی برگردد، ممکن است در کوتاه مدت فشار عرضه در بازار داخلی ایجاد شود.
اما در سناریوی دیگر، اگر افزایش هزینه های حمل، کاهش صادرات و محدودیت های عملیاتی باعث کاهش تولید یا کاهش عرضه موثر شود، نتیجه می تواند کاملا متفاوت باشد.
به همین دلیل، اثر نهایی این بحران به یک سوال مهم بستگی دارد:
آیا اختلال در حمل زودتر از اختلال در تولید حل می شود یا خیر؟
اگر مشکل فقط در مسیر حمل باشد، بازار داخلی ممکن است با افزایش موجودی مواجه شود. اما اگر این مشکل به کاهش تولید، افزایش هزینه مواد اولیه یا کاهش انگیزه صادرات منجر شود، فشار افزایشی روی قیمت آهن بیشتر خواهد شد.
واکنش بازار صادراتی میلگرد و محصولات فولادی
در بخش محصولات طویل نیز نشانه های فشار در بازار مشاهده شده است.
طبق گزارش Metal Expert، قیمت میلگرد صادراتی ایران با کاهش 15 تا 20 دلاری به محدوده 440 تا 460 دلار به ازای هر تن EXW رسیده است.
این کاهش قیمت لزوما به معنای کاهش هزینه تولید یا بهبود شرایط بازار نیست. بخشی از این افت می تواند نتیجه ضعف تقاضای خارجی، افزایش ریسک صادرات و تلاش فروشندگان برای حفظ جریان معامله باشد.
در چنین شرایطی، صادرکنندگان ممکن است به سمت بازارهای نزدیک تر، قراردادهای کوتاه مدت تر یا مسیرهای جایگزین حرکت کنند. پیش نهاد می کنم حتما از پیش بینی قیمت میلگرد در روز های آینده هم مطلع باشید.
آیا حمل ریلی می تواند جایگزین مسیر دریایی شود؟
یکی از گزینه هایی که در شرایط فعلی بیشتر مورد توجه قرار گرفته، استفاده از مسیرهای ریلی آسیای مرکزی است.
با این حال، این مسیر هنوز فاصله زیادی با جایگزینی کامل حمل دریایی دارد. زمان حمل 45 تا 60 روزه، ظرفیت محدود شبکه ریلی و وابستگی مسیر به شرایط سیاسی کشورهای ترانزیتی، باعث شده این گزینه فعلا بیشتر به عنوان یک مسیر مکمل دیده شود.
بنابراین نمی توان انتظار داشت که حمل ریلی در کوتاه مدت مشکل صادرات دریایی فولاد ایران را به طور کامل حل کند.
چشم انداز بازار فولاد ایران در صورت ادامه اختلال صادرات
ادامه شرایط فعلی می تواند چند سناریوی مختلف برای بازار ایجاد کند.
در سناریوی نخست، اگر محدودیت عبور کشتی ها ادامه پیدا کند و هزینه حمل و بیمه بالا باقی بماند، صادرات واقعی فولاد ایران ممکن است کاهش پیدا کند. در این شرایط فاصله میان قیمت FOB و قیمت واقعی تحویل افزایش خواهد یافت و صادرکنندگان به دنبال بازارهای کم ریسک تر خواهند رفت.
در سناریوی دوم، اگر مسیرهای دریایی برای بخشی از محموله ها فعال باقی بماند و تنش ها کاهش پیدا کند، بازار احتمالا به تدریج به شرایط عادی بازمی گردد. در این حالت کاهش هزینه حمل و کاهش ریسک تحویل، مهم تر از افزایش فوری قیمت فولاد خواهد بود.
برای فعالان بازار آهن، در شرایط فعلی فقط دنبال کردن قیمت های اعلامی کافی نیست. شاخص هایی مانند تعداد کشتی های خروجی، مدت توقف محموله ها، هزینه حمل، مقصدهای قابل دسترس و اختلاف قیمت FOB با قیمت تحویل واقعی اهمیت بیشتری پیدا کرده اند.
جمع بندی تحلیلی
اختلال صادرات فولاد ایران در خلیج فارس نشان می دهد بازار فولاد وارد مرحله ای شده که ریسک لجستیکی نقش پررنگ تری در قیمت گذاری پیدا کرده است.
در شرایط فعلی، قیمت فولاد دیگر فقط حاصل تعادل عرضه و تقاضا نیست؛ بلکه هزینه انتقال، امکان تحویل و میزان اطمینان معامله نیز در آن تاثیر دارد
برای خریداران و فعالان بازار آهن، مهم ترین نکته این است که تغییرات آینده قیمت فقط از مسیر نرخ جهانی فولاد یا دلار مشخص نمی شود. وضعیت صادرات، حمل دریایی و جریان عرضه نیز می توانند مسیر بازار را تغییر دهند.
آهن 123 با بررسی همزمان قیمت ها، شرایط بازار داخلی، روند صادرات و عوامل اثرگذار بر زنجیره فولاد تلاش می کند تصویری دقیق تر از اتفاقاتی ارائه دهد که پشت تغییرات قیمت آهن قرار دارند.
