شوک صادراتی به بازار ورق؛ تحلیل وضعیت بازار آهن پس از ابلاغیه جدید گمرک
بازار آهن آلات کشور در روزهای پایانی سال 1404، شاهد یکی از مهمترین تصمیمات رگولاتوری (تنظیمگری) در حوزه تجارت خارجی است.
تصمیمی که اگرچه روی کاغذ مربوط به صادرات است، اما موجهای آن به سرعت به ساحل بازار داخلی و قیمت های کف بازار خواهد رسید.
گمرک ایران در ابلاغیه ای صریح، قواعد بازی برای صادرکنندگان ورق گرم را تغییر داده است.
از این پس، عبور محموله های ورق فولادی از مرز، تنها با یک بلیط امکانپذیر است: «گواهی خرید از رینگ صادراتی بورس کالا».
خداحافظی با صادراتِ چراغ خاموش
طبق نامهی جدید دفتر مقررات صادرات و واردات و مکاتبات وزارت صمت که حالا به قانون اجرایی گمرک تبدیل شده، از تاریخ اول اسفند 1404، صادرات ورق فولادی گرم برای تمام واحدهای تولیدی مشروط شده است.
شرط اصلی چیست؟ ارائه مدرکی که ثابت کند این کالا از “رینگ صادراتی بورس کالای ایران” خریداری شده است.
این یعنی دوران صادرات مستقیم و بدون واسطه بورس، یا صادرات از طریق کارت های بازرگانی یکبار مصرف و شرکت های کاغذی که ردپای شفافی نداشتند، به پایان رسیده است.
فرقی نمیکند صادرکننده خودِ کارخانه باشد یا یک شرکت بازرگانی واسطه؛ همه باید از کانال شفاف بورس عبور کنند.
چرا این خبر برای تحلیل وضعیت بازار آهن مهم است؟
وقتی دولت گلوگاه صادرات را تنگتر و نظارتپذیرتر میکند، معمولاً دو اتفاق رخ میدهد:
- قیمت صادراتی دیگر پنهان نیست و همه میفهمند ورق ایران به چه قیمتی در بازارهای جهانی فروخته میشود.
- دولت میخواهد مطمئن شود که صادرکننده، کالایی را که نیازِ داخل است صادر نمیکند. این موضوع مستقیماً روی قیمت ورق سیاه در بازار آهن شادآباد و اصفهان تاثیر میگذارد.
رمزگشایی از تصمیم دولت؛ پای آمار عجیب در میان است
برای اینکه بفهمیم چرا سیاستگذار ناگهان ترمز دستی صادرات را کشیده و مسیر را عوض کرده، باید نگاهی به آمارهای 9 ماهه سال 1404 بیندازیم.
طبق داده های موجود، صادرات کل مقاطع تخت فولادی در 9 ماهه امسال با رشدی خیرهکننده (235 درصدی) از 307 هزار تن به یک میلیون و 29 هزار تن رسیده است.
اما ستاره اصلی این نمایش، “ورق گرم” بوده است. صادرات این محصول استراتژیک با جهش 248 درصدی، از 249 هزار تن به 867 هزار تن افزایش یافته است.
رشد 248 درصدی صادرات در حالی رخ داده که تولید ورق گرم در همین مدت تنها 0.4 درصد (کمتر از نیم درصد!) رشد داشته است.
در تحلیل وضعیت بازار آهن، این شکاف عظیم میان “رشد ناچیز تولید” و “رشد انفجاری صادرات” فقط یک معنی دارد: تخلیه بازار داخلی.
به عبارت سادهتر، تولیدکنندگان و تجار به جای اینکه ورق را در بازار راکد داخلی بفروشند، ترجیح داده اند آن را صادر کنند.
این موضوع باعث شده بود که در ماه های گذشته، با وجود رکود ساختوساز، قیمت ورق گرم در داخل کشور کاهش پیدا نکند و حتی حباب داشته باشد.
دولت با دیدن این آمار، متوجه شده که ادامه این روند میتواند منجر به کمبود مواد اولیه برای صنایع پاییندستی (مثل پروفیلسازان و خودروسازان) شود.
بورس کالا؛ فیلتر جدید برای حذف دلالان غیرمولد
یکی دیگر از اهداف پنهان این ابلاغیه، ساماندهی بازیگران حوزه صادرات است. آمارهای غیررسمی نشان میداد که حدود 60 درصد از صادرات زنجیره فولاد توسط کسانی انجام میشد که تولیدکننده نبودند و صرفاً با کارت های بازرگانی غیرتولیدی فعالیت میکردند.
این واسطه ها، ورق را از بورس یا بازار آزاد میخریدند و صادر میکردند. سود ارزی حاصل از این کار، به جای اینکه به چرخه تولید بازگردد،
در بازارهای سفتهبازی میچرخید. حالا با اجباری شدن خرید از رینگ صادراتی، عملاً هویت خریدار و صادرکننده شفاف میشود.
کسی میتواند صادر کند که توانایی رقابت در رینگ بورس را داشته باشد و فرآیندهای قانونی را طی کند. این یعنی حذف دلالان خرد و غیرحرفه ای از بازار صادراتی ورق.
چالشهای پیشرو؛ آیا صادرات قفل میشود؟
هرچند هدف این طرح شفافیت است، اما در تحلیل وضعیت بازار آهن نباید از چالشهای اجرایی آن غافل شویم. فعالان بازار معتقدند این تصمیم مثل یک شمشیر دولبه عمل میکند:
- بوروکراسی زمانبر: طولانی بودن فرآیند پذیرش، عرضه و تسویه در بورس کالا باعث میشود صادرکننده ایرانی در بازارهای با نوسان لحظه ای، فرصت فروش را به رقبای ترک یا روس واگذار کند.
- خطر انباشت کالا: سختگیری در صدور مجوزهای بورسی میتواند به دپوی ورق در انبار کارخانه ها منجر شود که در بلندمدت تولید را تحت فشار قرار میدهد.
- ناهماهنگی نهادی: نبود اتصال بهموقع بین سامانه های گمرک، وزارت صمت و بورس کالا موجب توقف محموله های صادراتی و تحمیل هزینه دموراژ به صادرکننده میشود.
تاثیر بر قیمت های داخلی؛ خریداران چه کنند؟
حالا سوال اصلی برای مخاطبان آهن123 این است: این خبر چه تاثیری بر جیب ما دارد؟
- سناریوی خوشبینانه (کاهش قیمت): افزایش عرضه ورق در بازار داخلی میتواند قیمت ورق سیاه و بهدنبال آن قیمت پروفیل و لوله را تحت فشار نزولی قرار دهد.
- سناریوی بدبینانه (افزایش قیمت): کاهش تولید یا انتقال هزینه های اداری و بورسی به نرخ فروش میتواند باعث رشد قیمت های داخلی شود.
- سناریوی واقعبینانه (ثبات): افت محدود صادرات در ماه های ابتدایی احتمالاً به ثبات بازار کمک کرده و مانع نوسانات هیجانی پایان سال میشود.
استراتژی پیشنهادی برای فعالان بازار
- رصد عرضه در بورس: حجم معاملات رینگ صادراتی بورس کالا سیگنال اصلی بازار است؛ معاملات پرحجم یعنی احتمال رشد قیمت داخلی و معاملات ضعیف یعنی فشار نزولی.
- احتیاط در خرید بلندمدت: تا مشخص شدن روال اجرای قانون جدید، خریدها را پله ای و فقط متناسب با نیاز واقعی پروژه انجام دهید.
- تمرکز بر نوع ورق: بیشترین اثر این سیاست روی ورق گرم و اللخصوص ورق سیاه ضخامت ۲ میل به بالاست و سایر ورقها اثر غیرمستقیم میگیرند.
سخن پایانی
ابلاغیه جدید گمرک، تلاشی است برای بازگرداندن قطار صادرات فولاد به ریلی که دولت آن را صحیح میداند؛ ریلی که از ایستگاه شفافیت بورس میگذرد.
اینکه آیا این قطار با سرعت مطمئنه حرکت خواهد کرد یا در پیچوخمهای اداری گیر میکند، سوالی است که ماه های آینده به آن پاسخ خواهد داد.
آنچه مسلم است، در تحلیل وضعیت بازار آهن برای سال 1405، پارامتر “بورس کالا” وزن بسیار سنگینتری پیدا کرده است. دیگر نمیتوان فقط با نگاه کردن به قیمت دلار، قیمت آهن را پیشبینی کرد؛ حالا باید نیمنگاهی هم به تابلوهای تالار صادراتی بورس داشت.
برای رصد اخبار و مشاهده قیمت روز انواع آهن آلات به سایت آهن123 سربزنید.
